Augustów - (lit. Augustavas ros. Августов) – gmina miejska w województwie podlaskim, w powiecie augustowskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa suwalskiego. Miasto jest także siedzibą władz wiejskiej gminy Augustów.

Dane ogólne

Miasto jest położone nad rzeką Nettą, pomiędzy jeziorami Necko, Białym i Sajno. Osada Augustów założona w 1555 przez starostę knyszyńskiego Piotra Chwalczewskiego otrzymała w 17 maja 1557[1] prawa miejskie magdeburskie od króla Zygmunta Augusta.[2] Najważniejszy ośrodek turystyczny i wypoczynkowy na obszarze Puszczy Augustowskiej (ze stanicą wodną); znane uzdrowisko klimatyczne. Niewielki przemysł drzewny, spożywczy i tytoniowy.

Według danych z 30 czerwca 20042, miasto miało 30 961 mieszkańców. by kamil342

Struktura powierzchni

Według danych z roku 20026, Augustów ma obszar 80,93 km², w tym:

- użytki rolne: 27%
- użytki leśne: 35%

Miasto stanowi 4,88% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 30 czerwca 2004:

- Ogółem - 29 951 osób (100%)
- Kobiety - 15 804 osób (52,8%)
- Mężczyźni - 14 147 osób (47,2%)

gęstość zaludnienia (mieszk./km²):

- Ogółem - 370,1
- Kobiety - 195,3
- Mężczyźni - 174,8

Według danych z roku 2002, średni dochód na mieszkańca wynosił 1191,5 zł.

Gospodarka

W Augustowie działają stocznie jachtowe Balt Yacht oraz Ślepsk, należące do największych firm tego typu w Polsce i eksportujące większość produkcji do Europy Zachodniej. Ponadto mniejsze stocznie np. Texas, Mirage , producenci kajaków i łódek oraz dostawcy materiałów: Brunswick Marines, Demex i in.W 1951 roku otworzono w mieście wytwórnię tytoniu przemysłowego (okolica słynie z uprawy machorki); obecnie zakład ten należy do koncernu British American Tobacco i wytwarzane są w nim m.in. papierosy Pall Mall, Kent, Vogue i Jan III Sobieski. Z innych wymienić należy producenta maszyn dla rolnictwa - POM oraz przedsiębiorstwo drogowe APB S.A./ BMTI. Ponadto w mieście rozwija się przemysł spożywczy: mleczarnia (Jogurt Augustowski), wytwórnia wód gazowanych (woda "Augustowianka") i gospodarstwo rybackie. Zlokalizowane są również, mające łatwy dostęp do surowca, tartaki oraz zakłady stolarskie.[2]

Wielki tartak działający od 1916r, Fabryka obuwia oraz uruchomiona w 1972 roku cegielnia silikatowa upadły w latach 90ych XX wieku.[potrzebne źródło]

Uzdrowisko

Usytuowanie, otoczenie miasta i klimat mają znaczne walory klimatyczno-balneologiczne. Czynnikiem leczniczym są oleje eteryczne i fitocydy wydzielane przez drzewa iglaste - działają one bakteriobójczo, normalizując ciśnienie tętnicze krwi i rytm serca, wpływają korzystnie na drogi oddechowe. W Augustowie leczy się choroby układu krążenia, reumatologiczne, schorzenia narządów ruchu.

Komunikacja

Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym, a jego szczególne znaczenie wynika z dogodnego połączenia z Litwą. Przez Augustów przebiega droga do przejść granicznych w Budzisku i w Ogrodnikach. Istnieją także bezpośrednie połączenia kolejowe: w kierunku południowym przez Sokółkę z Białymstokiem, a dalej Warszawą, Łodzią, Wrocławiem i Krakowem (sezonowo), a w kierunku północnym z Suwałkami i Šeštokai na Litwie. W mieście znajduje się stacja kolejowa oraz przystanek "Augustów Port" (dla pociągów osobowych) w odległości około 3 km od centrum miasta. Autobusy łączą bezpośrednio z miejscowościami regionu, a także Białymstokiem, Łomżą, Warszawą i Wilnem. Kanał Augustowski służy wyłącznie do sezonowej obsługi ruchu turystycznego.

Komunikacja Miejska

Obecnie w Augustowie komunikację miejską prowadzi Przedsiębiorstwo Transportowe "NECKO"sp. z o.o. W związku z tym, że Augustów posiada status uzdrowiska Zakład Komunikacji Miejskiej w Augustowie prowadzi sukcesywną wymianę taboru na autobusy niskopodłogowe spełniające normę EURO-2 dostosowane do przewozu osób starszych i niepełnosprawnych.

ZKM obsługuje następujące linie:

- Linia nr 1: Dworzec PKP-Turystyczna-Al.Kardynała Wyszyńskiego-Partyzantów-Mostowa-Rynek Zygmunta Augusta-Wojska Polskiego-Norwida
- Linia nr 2: Dworzec PKP-Turystyczna-Al.Kardynała Wyszyńskiego-29 Listopada-3 Maja-Rynek Zygmunta Augusta-Wojska Polskiego-Mickiewicza-Norwida
- Linia nr 4: Silikaty-Dworzec PKP-Turystyczna-Al.Kardynała Wyszyńskiego-29 Listopada-Brzostowskiego-Chreptowicza-Wojska Polskiego-Nowomiejska-Jana Pawła II
- Linia nr 6: Silikaty-Dworzec PKP-Turystyczna-Al.Kardynała Wyszyńskiego-29 Listopada-Waryńskiego-Wybickiego-3 Maja-Rynek Zygmunta Augusta-Wojska Polskiego-Słowackiego
- Linia nr 7: Żłobek-Tytoniowa-Al.Kardynała Wyszyńskiego-29 Listopada-3 Maja-Nowomiejska-Jana Pawła II
- Linia nr 10: Rynek Zygmunta Augusta-3 Maja-29 Listopada-Al.Kardynała Wyszyńskiego-Turystyczna-Dworzec PKP-Silikaty-Wojciech-Studzieniczna-Przewięź
- Linia nr 2bis: Norwida-Wojska Polskiego-Żabia-3 Maja-29 Listopada-Al.Kardynała Wyszyńskiego-Tytoniowa-Komunalna

Historia

Do końca XIII wieku tereny dzisiejszego Augustowa należały do ziem zamieszkiwanych przez plemię Jaćwignów, pokonanych ostatecznie w 1283 r. przez zakon krzyżacki. Po upadku Jaćwieży ziemie te wyludniły się i nie były zasiedlane do roku 1422, kiedy to pokój melneński ustalił przebieg granic na tym terenie i zaczęła się ponowna kolonizacja. Pod koniec XIV wieku nad rzeką Nettą istniał niewielki zamek krzyżacki Metenburg, doszczętnie zniszczony przez wielkiego księcia Witolda w 1392 r., jednak nie jest pewne, czy był zlokalizowany w obrębie współczesnego miasta.

Według legendy Augustów zawdzięcza swoje powstanie pierwszej schadzce Zygmunta Augusta i Barbary Radziwiłłówny, dla upamiętnienia której król założył w jej miejscu miasto. W istocie pierwsza pisana wzmianka o osadzie nad Nettą pochodzi z 1496 r. i dotyczy komory pobierającej cło u przeprawy rzecznej. W 1526 powstała tu karczma wystawiona przez Jana Radziwiłła na skrzyżowaniu szlaków handlowych z Litwy i Białorusi do Prus, Warszawy i Krakowa. W 1546 królowa Bona podjęła próbę założenia miasta o nazwie Zygmuntowo na północnym brzegu Netty. Ostatecznie miasto pod dzisiejszą nazwą założył jej syn Zygmunt August w 1555, jednak prawa miejskie (magdeburskie) otrzymał Augustów dopiero w 1557 roku. Do wytyczania miasta skierowano starostę knyszyńskiego Piotra Chwalczewskiego oraz architekta i inżyniera Joba Preytfusa. W 1570 powstało starostwo augustowskie. Do roku 1569 (unia lubelska) Augustów należał terytorialne do Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Po kilku latach prężnego rozwoju nastąpiła seria działań wojennych, doprowadzająca miasto do ruiny. Podczas potopu szwedzkiego miasto spalili zbuntowani Tatarzy z wojsk Jana Kazimierza, którzy byli niezadowoleni z podziału łupów z bitwy pod Prostkami (1656). W czasie trzeciej wojny północnej (1700-1721) w Augustowie stacjonowały w różnym czasie wojska polskie, szwedzkie, rosyjskie, saskie i brandenburskie. Wojska, oprócz zniszczeń, przyniosły zarazę (1710), która zdziesiątkowała miejscową ludność.

W 1794 roku miasto zajęli Prusacy, a w latach 1807 i 1812 wojska napoleońskie. Lekką poprawę rozwoju przyniósł XIX wiek. Po Kongresie wiedeńskim (1815) Augustów znalazł się w granicach Królestwa Polskiego (Kongresowego) i stał się stolicą nowo utworzonego województwa augustowskiego (od 1837 guberni augustowskiej). Urzędy tymczasowo umieszczono w Suwałkach z braku odpowiednich budynków. Projekty rozbudowy Augustowa w stylu klasycystycznym opracował Henryk Marconi. W roku 1825 pod kierunkiem Ignacego Prądzyńskiego rozpoczęto budowę Kanału Augustowskiego.

Rozwój Augustowa został przerwany przez wybuch powstania listopadowego. W okolicach Augustowa toczyły się walki, zaś miasto przechodziło z rąk do rąk. Po powstaniu nie zrealizowano planów rozbudowy miasta. Kanał Augustowski ukończono w 1839, jednak nie zyskał on planowanego znaczenia gospodarczego. Również w czasie powstania styczniowego w okolicach Augustowa toczyły się walki, podczas których szczególnie zasłynął oddział pod dowództwem Józefa "Wawra" Ramotowskiego.

W roku 1899, w związku z budową koszar carskich, Augustów uzyskał połączenia kolejowe. W XIX w. regionie kwitł przemyt, związany z granicą Prus i Rosji.

Zniszczenia przyniosła miastu I i II wojny światowej. W lipcu 1945 Armia Czerwona, NKWD, Smiersz wspólnie z UB przeprowadziły tzw. obławę augustowską w celu wyłapania żołnierzy podziemia niepodległościowego. Rosjanie utworzyli w okolicy sieć obozów filtracyjnych, gdzie przetrzymywali Polaków pod gołym niebem, skrępowanych drutem kolczastym w dołach zalanych wodą. Od połowy lat dwudziestych XX wieku Augustów stał się popularnym letniskiem. Obecnie (od 1993 r.) miasto posiada status uzdrowiska (bogate złoża borowiny, w okolicy źródła mineralne).

Zabytki

Najważniejszym zabytkiem Augustowa jest Kanał Augustowski, warto też odwiedzić cmentarz parafialny, gdzie znajdują się nagrobki z [najstarszy z 1839 r.]r. (odlewy żeliwne z Huty Sztabińskiej i pomniki kamienne (XIX w.), kapliczka zrębowa). Najstarszym zachowanym budynkiem jest kamienica zwana "Rolnikiem" albo "Starym Peweksem" z 1801 roku usytuowana przy rynku - w grudniu 1812 roku nocował w niej Napoleon Bonaparte. Warto też wybrać się do odległej o 5 kilometrów Studzienicznej i zwiedzić znajdujący się tam zespół sakralny. Do zabytków zalicza się też kościół eklektyczny z 1905-11 w centrum miasta.

Turystyka

Walory turystyczne Augustowa są związane głównie z położonymi w pobliżu jeziorami. Są tu liczne wypożyczalnie sprzętu wodnego, plaże, atrakcje turystyczne (m.in. tor do jazdy na nartach wodnych, statki wycieczkowe itp.). Co roku oferta turystyczna powiększa się. W sezonie letnim odbywa się tutaj wiele koncertów i imprez plenerowych. Bardzo bogata jest baza noclegowa: domy wypoczynkowe, pensjonaty, pola namiotowe, agroturystyka. Niedoceniana przez turystów jest zwłaszcza Puszcza Augustowska, bywa że 100 m od pola namiotowego można spotkać rzadkie rośliny, sarny czy rysie, a ani jednego człowieka.

Edukacja

Szkoły Podstawowe:
- Szkoła Podstawowa nr 2 im. Zygmunta Augusta
- Szkoła Podstawowa nr 3 im. I Pułku Ułanów Krechowieckich
- Szkoła Podstawowa nr 4 im. M. Konopnickiej
- Szkoła Podstawowa nr 6 im. Armii Krajowej
- Społeczna Szkoła Podstawowa Społecznego Towarzystwa Oświatowego

Gimnazja:
- Gimnazjum nr 1 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego
- Gimnazjum nr 2 im. Sybiraków
- Gimnazjum nr 3 im. I Pułku Ułanów Krechowieckich
- Gimnazjum nr 4 z ZSO w Augustowie
- Gimnazjum Specjalne
- Społeczne Gimnazjum Społecznego Towarzystwa Oświatowego

Szkoły średnie:
- I Liceum Ogólnokształcące im. Grzegorza Piramowicza
- II Liceum Ogólnokształcące im. Polonii i Polaków na Świecie
- ACE (Augustowskie Centrum Edukacyjne), gdzie można również dokształcać się, po ukończeniu szkoły średniej
- Zespół Szkół Technicznych im. gen. I. Prądzyńskiego

Sport

- AKS Sparta Augustów - Piłka nożna mężczyzn
- ZKS Ślepsk Augustów - siatkówka mężczyzn

Spór o budowę obwodnicy

Przez Augustów przebiega odcinek drogi krajowej numer 8, która ma stać się częścią korytarza transportowego Via Baltica łączącego Europę Zachodnią z krajami nadbałtyckimi i skandynawskimi. Przez miasto przejeżdża kilka tysięcy tirów dziennie. Aby rozwiązać problem postanowiono wybudować obwodnicę Augustowa. Wariant zatwierdzony do realizacji przez polski rząd, przebiega na odcinku kilku kilometrów przez chroniony europejskim prawem obszar Natura 2000 "Puszcza Augustowska", a konkretnie - przez unikalne w skali Europy torfowisko soligeniczne w dolnym odcinku Doliny Rospudy i terytoria lęgowe licznych, zagrożonych gatunków ptaków. Dziś trwają spory pomiędzy zwolennikami tego wariantu a jego przeciwnikami, którzy proponują inny wariant (również przechodzący przez Rospudę, ale według nich w miejscu o znikomej wartości przyrodniczej, głównie przez pola uprawne i pospolite w kraju torfowiska topogeniczne). Przeciwko budowie obwodnicy w wariancie rządowym opowiada się wiele organizacji ekologicznych oraz większość naukowców (zwłaszcza skupionych w Państwowej Radzie Ochrony Przyrody - organie doradczym Ministra Środowiska). Z prośbą o wyjaśnienie wystąpił też komisarz ds. środowiska z Komisji Europejskiej. Greenpeace założył w miejscu planowanej obwodnicy obóz, w którym przebyli przeciwnicy wariantu rządowego - gotowi w razie konieczności przypiąć się do drzew. Obóz został zliwkidowany wiosną 2007 roku, wraz z początkiem okresu lęgowego ptaków, kiedy to nie wolno prowadzić na omawianej trasie żadnych prac budowlanych.

Urodzeni w Augustowie

- Juliusz Szczęsny Batura, artysta grafik
- Tadeusz Bronakowski, duchowny, biskup
- Tadeusz Dawidejt, poeta, prozaik
- Andrzej Krukowski, aktor
- Janusz Michałowski, aktor
- Emil Leon Post, matematyk
- Tadeusz Szaciło, generał broni
- Adam Wysocki, kajakarz
- Cezary Zamana, kolarz

Sąsiednie gminy

Augustów, Nowinka, Płaska, Rajgród, Lipsk. Źródło – Wikipedia.pl.

Fotogalerie:

- Augustów dawniej
- Augustów dziś
- Augustów z lotu ptaka
- Okolice Augustowa